1560 yılına ait tarihi harita, Malatya’nın 466 yıl önceki idari yapısını ortaya koydu. Haritadaki Adıyaman detayı ve 1954’teki ayrılık dikkat çekti.
1560 yılına ait tarihi harita, Malatya ve çevresinin 466 yıl önceki idari yapısını gözler önüne seriyor. Haritada bugün Adıyaman sınırlarında bulunan Besni, Kâhta, Gerger ve Samsad gibi yer adlarının görülmesi dikkat çekerken, Malatya ile Adıyaman arasındaki yüzyıllara uzanan bağ da yeniden gündeme geliyor. Adıyaman’ın 1954 yılında Malatya’dan ayrılarak il olması ise bu tarihi haritayı çok daha dikkat çekici hale getiriyor.
Eski haritalar bazen tek bir görüntüyle yüzlerce yıllık değişimi anlatıyor. Malatya ve çevresine ait 1560 tarihli idari harita da bunlardan biri. İlk bakışta eski yer adları ve sınır çizgileriyle dikkat çeken harita, biraz daha yakından incelendiğinde bölgenin geçmişine ilişkin çarpıcı ayrıntılar ortaya çıkarıyor.
Kanuni Sultan Süleyman dönemine denk gelen haritada Malatya Kazası geniş bir alan içerisinde gösteriliyor. Haritanın farklı noktalarında ise dönemin kaza ve nahiyeleri yer alıyor. Bugün hâlâ kullanılan bazı yer adlarının yanı sıra zaman içinde değişen veya unutulan birçok isim de haritada açıkça görülüyor.
Ancak haritanın en dikkat çekici bölümlerinden biri, bugün Adıyaman sınırları içerisinde bulunan yerleşimlerin adları.
Besni, Kâhta, Gerger ve Samsad…
Bugünün haritasına alışkın olanlar için bu isimlerin 466 yıllık bir haritada yan yana görülmesi oldukça dikkat çekici bir görüntü oluşturuyor. Haritada ayrıca Akçadağ, Erkenek, Keysun, Sürgü, Muşar, Küçük Hacılı, Kara Hisar ve Yeni İl gibi çok sayıda yer adı da bulunuyor.
Görsel: Timur İnce
Tarihi haritada yalnızca yerleşim merkezleri gösterilmiyor. Bölgenin coğrafi yapısında önemli yere sahip olan Fırat Nehri ve Tohma Suyu gibi su kaynakları da işaretlenmiş durumda. Kaza ve nahiye sınırlarının farklı çizgilerle gösterilmesi, dönemin idari yapısını daha anlaşılır hale getiriyor.
Bugünkü il sınırlarıyla karşılaştırıldığında ortaya oldukça farklı bir tablo çıkıyor. Yüzyıllar içerisinde kazaların bağlı olduğu merkezler değişti, bazı nahiyeler ilçe oldu, bazı yerleşimlerin isimleri değişti, yeni iller kuruldu ve sınırlar yeniden çizildi.
İşte haritayı dikkat çekici hale getiren asıl ayrıntı da burada ortaya çıkıyor. Çünkü Malatya ile Adıyaman arasındaki idari bağ yalnızca 16. yüzyıla ait eski bir haritada kalan ayrıntı değil.
Cumhuriyet döneminde Adıyaman, uzun yıllar Malatya iline bağlı bir ilçe olarak idari varlığını sürdürdü. Bugün iki ayrı il olarak bilinen Malatya ve Adıyaman, bundan yalnızca birkaç kuşak önce aynı ilin sınırları içerisindeydi.
Bu durum 1954 yılında alınan kararla değişti.
Adıyaman’ın il yapılmasına ilişkin düzenlemeyle birlikte Malatya’nın idari yapısında önemli bir değişiklik yaşandı. Adıyaman, Malatya’dan ayrılarak ayrı bir il haline geldi. Yeni ilin kurulmasıyla birlikte çevredeki bazı ilçeler de Adıyaman’a bağlandı ve bölgenin bugünkü idari yapısının temelleri atıldı.
Böylece Malatya ile Adıyaman arasındaki idari birliktelik sona ererken, iki şehir ayrı il sınırları içerisinde yoluna devam etti.
1560 tarihli haritayı bugün ilgi çekici hale getiren noktalardan biri de tam olarak bu tarihi süreç. Bir tarafta yaklaşık beş asır öncesinin kaza ve nahiye düzeni, diğer tarafta 1954 yılında gerçekleşen büyük idari değişiklik bulunuyor.
Haritada görülen Besni, Kâhta, Gerger ve Samsad gibi isimler, bölgenin tarih boyunca birçok kez değişen idari yapısını gözler önüne seriyor. Bugün Adıyaman denildiğinde ilk akla gelen bazı ilçelerin ve yerleşimlerin yüzyıllar öncesine ait bir haritada görülmesi, Malatya ile Adıyaman arasındaki tarihi bağın ne kadar eskiye uzandığını ortaya koyuyor.
Aradan geçen 466 yılda sınırlar değişti, yeni şehirler kuruldu, ilçeler farklı illere bağlandı ve eski idari düzen tamamen yeniden şekillendi. Ancak tarihi harita, bölgenin geçmişte nasıl bir yapıya sahip olduğunu bugün hâlâ bütün açıklığıyla gösteriyor.
1560 yılının idari düzenini yansıtan bu harita ile Adıyaman’ın 1954 yılında Malatya’dan ayrılarak il olması birlikte değerlendirildiğinde, Malatya ve Adıyaman arasındaki bağın yalnızca komşuluktan ibaret olmadığı daha net görülüyor. Yüzyıllar boyunca değişen sınırlar, iki şehrin ortak geçmişinin izlerini bugün de taşımaya devam ediyor.
Kaynak: Tahir ÖZÇELİK
